2019: weer een Rembrandtjaar

Het jaar 2019 staat bij veel musea in het teken van het 350ste sterfjaar van Rembrandt van Rijn. De beroemde Nederlandse schilder uit de Gouden Eeuw is op 4 oktober 1669 te Amsterdam overleden. Daarom is 2019 officieel gedoopt tot Rembrandtjaar.

De televisie heeft een aardige korte serie over Rembrandt van kunstkenner Jan Six. Hij is een nazaat van een bekende vriend van Rembrandt. Woensdag jl. was het eerste programma. Het ging erover, dat de helft van alle kunstwerken van  Rembrandt Bijbelse kunst was. En dat betekent natuurlijk, dat er in de kerken en in de christelijke kunst met het werk van Rembrandt wat is gebeurd. Zo is bij het beroemde schilderij over de Opgestane Heer met Maria van Magdala een prachtig gedicht geschreven door Ida Gerhardt.

De ene kunstenaar inspireert de andere kunstenaar. En dat is een mooi sneeuwbaleffect. Dat past wel weer bij het winterse weer van onze huidige dagen.

De opgestane Heer verschijnt aan Maria Magdalena, 

schilderij (1638) van  Rembrandt Harmensz. van Rijn (1606 – 1669), 

in de Royal Collection van het Buckingham Palace te Londen.

Ida Gerhardt: Christus als hovenier
Zij dacht dat het de hovenier was. Johannes 20:15

Eén Rembrandt kende als kind ik goed:
de Christus met de grote hoed
wandelend in de ochtendstond.
En, naar erbij geschreven stond:
Hij was de hovenier.

En nòg laat ik mijn tranen gaan
als in de gaarde ik Hem zie staan,
en – wat terzijde – in stille schrik
die éne, zij die dacht als ik:
Het was de hovenier.

O kinderdroom van groen en goud —
géén die ontnam wat ik behoud.
De laatste hoven naderen schier
en ijler wordt de ochtend hier.

Hij is de hovenier.

Rembrandt, Noli me tangere (Raak me niet aan), 1651, 

Herzog Anton Ulrich Museum, Braunschweig

Eerlijk gezegd kende ik dit tweede schilderij niet. Maar daar heb je dan de kunstkenner Jan Six weer voor. Hij vertelde woensdag op de televisie, dat dit schilderij gaat over Jezus na de hemelvaart. Dat kan natuurlijk niet, want na de hemelvaart is Jezus niet meer bij Maria van Magdala. Nee, na de opstanding ontmoet Jezus haar volgens het Evangelie naar Johannes. En dan spreekt Hij over zijn hemelvaart, die aanstaande is. Dat haalde Jan Six even door elkaar, maar dat is niet zo erg, want dan kan ik het weer even rechtzetten.

Wat Jan Six ook vertelde, is, dat je het bijzondere van dit schilderij kunt ontdekken door te letten op de zich terugtrekkende beweging van Jezus. Hij trekt zijn kleding met zijn linker hand opzij en met zijn heupen buigt Hij van Maria licht weg. En met zijn rechter hand weert hij af.

De evangelist Johannes laat dan die indringende woorden klinken: “Ik stijg op naar mijn Vader, die ook jullie Vader is en naar mijn God, die ook jullie God is.”

En zo laat dit bewogen schilderij de nabijheid en de afstand zien, die kenmerkend is voor het geloof in God. Hij die veraf is, is nabij. Wie het vatten kan, vatte het!

Nu heeft Rembrandt volgens Jan Six sterk overwogen theologie te willen studeren. 

En daarom is er over de Bijbelse schilderijen zo veel te vertellen. Dat wil ik in dit jaar van Rembrandt af en toe ook even doen.

Want ach, gelukkig heeft Rembrandt toch de weg naar de schilderskunst gekozen.

En ondertussen kunnen we van Rembrandt en zijn inzichten, zijn scherpzinnigheid en zijn eigenzinnigheid mateloos genieten.

Omdat hij ons op het spoor zet van het geheim van God met ons.

Ds. Wim Scheltens