75 jaar bevrijding

Met de herdenking in Terneuzen is zaterdag 31 augustus 2019 een jaar van herdenken begonnen met aandacht voor de Slag om de Schelde. Het is nog nooit zo lang vrede in ons land geweest als nu. 

Daarom is de 75-jarige herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog een mooi aanknopingspunt om het belang van herdenken te ervaren. Immers: je zou haast denken dat het gewoon is om vrede te hebben. Maar dan vergeet je gemakshalve de hele oorlogsgeschiedenis in Nederland.

Waarom is het nu belangrijk om te herdenken?

Ik denk: om alles in perspectief te blijven zien!
Hoe onrecht zich echt kan ontwikkelen en vertakken in oorlogstijd. Hoe alle wetten aan de kant geschoven kunnen worden. Hoe rechtszekerheid en veiligheid niet meer opgaan. Hoe ongeremde vriendjespolitiek en belangenverstrengeling nog veel meer ellende veroorzaken dan ze nu al doen.

En misschien is de belangrijkste reden van herdenken wel: recht doen aan gevoelens van hen die het onrecht en de onmacht aan den lijve hebben ervaren en hoe zij recht hebben om tenminste gehoord te worden.

En bij zo’n herdenking is het goed om af te spreken: 

– we willen leren van fouten uit het verleden;

– we willen ons motiveren om ons daartoe goed te verhouden;

– we willen ons gedragen als mensen die hun taak verstaan.

De slag om de Schelde

De Slag om de Schelde was een belangrijke militaire operatie aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. De slag vond plaats van 2 oktober tot 8 november in 1944, in het noorden van België en het zuidwesten van Nederland. Het verzet in Nederland heeft een belangrijke rol gespeeld door via de radiodienst informatie te verschaffen over de locatie van Duitse stellingen. Met de verovering van beide oevers van de Westerschelde kwam de Scheldemonding vrij en werd Antwerpen de aanvoerhaven voor de geallieerde legers. Om Antwerpen weer in handen te krijgen is het Ardennenoffensief door de Duitsers begonnen van 16 december 1944 tot 25 januari 1945. De Duitsers verloren. 

De Slag om de Schelde is minder bekend dan bijvoorbeeld de slag om Arnhem of de invasie in Normandië, terwijl deze geslaagde slag van grote betekenis is geweest voor de bevrijding van Nederland.

Het nieuwe monument  Vensters op het Verleden” (Bron: STIWOT, Arjan Vrieze)

Het zogenaamde Airborne Landmark van kunstenares Karin Colen symboliseert de massale dropping van ongeveer 2000 parachutisten en 400 containers op 18 september 1944, nu 75 jaar geleden. Dit in het kader van operatie Market Garden.

Het kunstwerk laat de parachutisten zien die in de vuurlinie naar beneden komen. Het Landmark kreeg een plek aan het wandel- en fietspad dat links van de schaapskooi loopt.

Het Airborne-monument dat sinds 1960 op de Ginkelse Heide bij Ede staat blijft middelpunt van de jaarlijkse herdenking – dit jaar op zaterdag 21 september. 

Herinnering aan de parachutisten op de Ginkelse Heide

Het Airborne-monument op de Ginkelse Heide

Harriët Salm heeft in het Dagblad Trouw op 23 januari 2019 geschreven over Jaap Rus uit Zeeland. Rus (1923-2019) kreeg na de oorlog de bijnaam ‘de Zeeuwse Soldaat van Oranje’ door zijn verzetswerk. Zo werd Rus om zijn vervolgstudie op het Zeeuws Technisch Instituut eerst vrijgesteld van werk voor de Duitsers, maar aan het eind van de oorlog werd hij toch opgeroepen. Hij kwam in Westkapelle bij de bouworganisatie van de Duitse Wehrmacht. Eerst wilde Rus onderduiken. Maar op verzoek van het verzet ging hij toch. Hij kon daar immers spioneren. Jaap Rus kon de radarpost ten zuiden van Westkapelle aardig observeren en in zich opnemen, evenals de constructie van de versperringen op het strand: met dank aan zijn technisch inzicht en fotografisch geheugen.

Thuis in Goes maakte Jaap Rus uit zijn herinnering technische schetsen van en leverde die, tezamen met de mondelinge overdracht van wat hij gezien had, af bij zijn ondercommandant. De gegevens werden doorgegeven aan de geallieerde troepen, want de verzetsmensen hadden een eigen zender. Hij ontsnapte later op het nippertje aan de dood, toen de Duitsers hem bij zijn ouders opzochten. Rus was net ondergedoken bij de buren. Hij heeft de laarzen van de Duitse militairen horen stampen en is doodsbang geweest dat de Duitsers uit wraak zijn ouders en zijn drie jongere zussen zouden oppakken. Dat is gelukkig niet gebeurd. Zulke verhalen moeten we niet vergeten, want onzekerheid en groot gevaar loerden altijd en overal!

Juist de plaats van het verzet is zo inspirerend bij het herdenken. Want mensen verstaan hun plicht en putten kracht uit hun overtuiging. Soms is die overtuiging gegrond op het geloof, dat God de wereld niet voor een chaos heeft bedoeld. En dat God het recht bemint, zoals Psalm 99 zingt. 

Ds. Wim Scheltens