Aanknopingspunten in een veranderende samenleving

“Om de mens van vandaag te bereiken moet de kerk soms kantelen: naar de medemens toe.”

In het Nederlands Dagblad van 13 januari 2020 lees ik een opmerkelijk artikel. De Gereformeerde Kerken vrijgemaakt (GKv) hebben opdracht gegeven tot een onderzoek. Het is eigenlijk een zoektocht naar trends en ontwikkelingen in de samenleving en naar aanknopingspunten voor het goede nieuws van Jezus Christus.

Dat woord ‘aanknopingspunten’ is aardig. Want eigenlijk zijn die er niet.

Het Evangelie is ongekend en ongehoord tegendraads: vergeving en genade staan centraal. Niet wat jij kunt, maar wat je nodig hebt komt ter sprake. Een mens (Jezus) die meer is dan een mens, wie kan daar nou bij? En “Midden onder u staat Hij die gij niet kent”, zingen we met Huub Oosterhuis. We denken daarbij aan Johannes de Doper die Jezus doopt, zonder dat hij Hem kent (Johannes 1:31).

Toch is het een mooi onderzoek: ‘aanknoping’ is wat anders dan ‘aanpassing’.

In de Bijbel gaat het om God die zich niet laat zien en er toch is.

Dat kennen wij via de film en de televisie wel heel anders.

Daar gaat het om: zien en gezien worden! 

Neem nu de performance van Vlamidir Vladimirovitsj Poetin deze week. De zaal zit vol met wel vijfduizend mensen. We zien een podium met tien vlaggen en een spreekgestoelte. Dan komt meneer van af de zijkant op en zo zie je extra goed, hoe groot dat podium is. Ondertussen rijst de mensenmassa op en klapt uit alle macht. Een minzaam glimlachje en dan komt de fluwelen revolutie van heel het staatsbestel. De meester spreekt en het mondbeeld is op een groot scherm nauwlettend te volgen.

President Poetin spreekt het parlement toe

In die wereld met die performance, zowel in Oost als West, zijn we kerk.

Kerk van het Woord: geen beelden, alleen hooguit beeldrijke taal.

Iedere tijd heeft eigenaardigheden. En als je wat wilt met het Evangelie, ga je allereerst terug naar de wortels van het christelijk geloof. Back to the roots!

Wat is de oorspronkelijke bedoeling van kerk-zijn?

Eerste kantelpunt: van moeten naar ontmoeten

Bezinning op kerk-zijn zoals het ooit bedoeld is leidt tot binnenkomen in de kring rondom Jezus en elkaar en Hem ontmoeten. 

Dan ontstaat er een proces: van doen naar zijn, van moeten naar ontmoeten.

Dat laatste is het eerste kantelpunt. We leven in een tijd, waarin we veel moeten. Ook moeten we perfect zijn. We moeten voldoen aan een norm, die over ons gesteld wordt. En als we niet aan die norm voldoen, vallen we af, schieten we tekort, worden we afgeserveerd. Een oordeel en beoordeeld worden – tja, dat is in de Bijbel wel aanwezig, maar nooit genadeloos. Het eerste is: je hoort erbij. Je bent welkom om wie je bent. Het ‘beoordelen’ wordt uitgesteld, op afstand gezet. Kaf en koren groeien gelijk op. Welkom ‘om wie je bent’ is nog wat anders dan welkom ‘zoals je bent’. Want wellicht kan er in je gedrag en je denkwereld gaandeweg iets groeien dat meer past bij Gods Koninkrijk.

Tweede kantelpunt: open trefpunt

Lid zijn van een politieke partij, een omroep, een vakbond, een vereniging: dat is niet meer zo van deze tijd. We zijn het wel zo’n beetje eens met het standpunt over het één, maar dan weer niet met een standpunt over het ander. We willen wel een keer naar een bijeenkomst, maar niet elke week. We willen misschien nog wel ergens bij horen, maar niet ergens toe verplicht worden. 

Kantelkans: de kerk als instituut is niet meer zo in trek, maar een plaatselijke gemeente die er nog steeds is, kan een plek zijn waar je op terugvalt. Waar je iets van verbinding merkt, ja zelfs van trouw, die groter is dan van jou. Vandaag beleven mensen meer aan wederwaardigheden van medemensen dan aan een leer of een overtuiging. Daarom kan een rustig en warm, open trefpunt zinvol zijn, waar je dan ook kunt ontdekken wat het geloof betekent en met mensen doet: van zondag naar maandag, van woorden naar daden.

Derde kantelpunt: doen wat je zegt

De beroerde reputatie van de kerk kun je doorbreken door te doen wat je gelooft. Pas dan kunnen mensen merken, dat geloof gaat over hier en nu en dus ook over jou en mij. Kantelkans: de kerk mag alle dagen van de week een plek zijn waar het Koninkrijk van God zichtbaar is. Doordat haar leden zich inzetten voor de bloei van het dorp of het stadsdeel, waar de kerkelijke gemeente deel van uitmaakt.

Vierde kantelpunt: samen op ontdekkingstocht

De Nederlander staat weer wat meer open voor spiritualiteit. Men zegt wel, dat de mens ‘ongeneeslijk religieus’ is. Daar ben ik niet zo zeker van. Wel zou ik willen opmerken, dat als iemand iets beleeft aan geloof, dat dit wat meer geaccepteerd wordt. Veel jonge mensen hebben geen ervaringen met de kerk. Zo kan er een nieuwe nieuwsgierigheid naar geloof ontstaan. ‘Ongelovigen zijn vaak veel geloviger dan ik dacht. […] Nederland bidt nog steeds en hoopt hartstochtelijk op een leven na de dood”, zegt ook Tijs van den Brink bij de honderdste uitzending van Adieu God

Kantelkans: mensen willen wel graag zinvol leven. Dat opent mogelijkheden voor een groter geheel, een meeromvattend verhaal, waarin wat je doet er ook echt toe doet.

Het is een kans voor de kerk om het Evangelie in te brengen in elke leefwereld, om aan te sluiten bij verlangens, hoop en onzekerheid van mensen. Het is een kans om samen een nieuwe en solidaire ontdekkingstocht te maken naar wat het goede nieuws is en woorden te zoeken, die harten raken en bij het Evangelie uitkomen.

Vijfde kantelpunt: nabijheid 

Facebook, Instagram en Twitter geven veel informatie over van alles en nog wat en ook van ver weg. Echte ontmoeting en oprechte interesse in elkaar worden schaarser. Kantelkans: neem als kerk je ruimte in op het wereldwijde web en blijf open en gastvrij aanwezig in de buurt. Als ‘God’ nog steeds het meest ingetikte zoekwoord is op Google, moet de kerk daar ook zijn. Met vlogs en blogs, via columns zoals deze. Maar wees ook uitnodigend voor een echte ontmoeting met koffie of thee. Zo mag de kerk vriendschap, echtheid en nabijheid hoog houden. Mensen moesten dat vandaag in de kerk ook maar kunnen vinden – om via elkaar te ontdekken wie Jezus is.

Zesde kantelpunt: gastvrijheid 

Een verandering is ook, dat Nederland in 2019 nu al vier miljoen mensen met een migratieachtergrond telt. Volgens een recente schatting door het CBS is hiervan een miljoen christen, afkomstig uit diverse culturen. In de ontmoeting met broers en zussen uit andere culturen kunnen christenen veel leren en ontdekken. In veelkleurige gemeenschappen leren we, hoe we samen kerk kunnen zijn. Bovendien ontdekken vele migranten uit onder meer Iran, Afghanistan, China, en Syrië hier in het westen de liefde en vrijheid van Jezus. Er valt dan veel te leren wanneer je samen de Bijbel gaat lezen. Kantelkans: voor je het weet heb je een nieuwe sfeer van ontmoeting en gastvrijheid en ervaringsmomenten, die aan het eigentijdse kerk-zijn nieuwe kansen bieden.

Zo’n kerk is ook voor ‘oud-getrouwen’ meer dan wenselijk!

Ds. Wim Scheltens