“Alles in je eentje uitzoeken, nadert zijn einde”

“Tegen mensen die religie dom vinden, zeg ik: ga eens naar jezelf kijken. Religie is juist ontzettend ingenieus. Waar vind je nou een systeem waarin je individueel iets kunt beleven, maar ook collectief iets aan hebt.”

 

Yvonne Zonderop

Aan het woord is Yvonne Zonderop, die met haar boek ‘Ongelofelijk’ wel iets heeft losgemaakt. In Trouw van 26 april is een debat in het kader van het theologische elftal en in Trouw van 8 april staat een gesprek, dat door Stevo Akkerman geleid is. Ze heeft het over “een verhaal met een verleden en een toekomst, waarin je leefregels hebt en rituelen, en waar tegelijkertijd meervoudige interpretaties mogelijk zijn? Noem mij iets dat daaraan gelijk is, noem mij een ideologie die daarop lijkt. Die vind je niet.”

Stevo Akkerman vraagt haar naar de kentering die zij ziet optreden.

Ze zegt: “Ik kan het niet aantonen hoe groot het is, maar ik neem het zeker waar: een groeiende interesse in religie, mensen om me heen die naar de kerk gaan, schrijvers en intellectuelen die het geloof opnieuw waarderen, plus allerlei jonge mensen die er open voor staan, onbevangen, zonder trauma’s. Voor die generatie is de bevrijding uit religie en verzuiling wel zo’n beetje uitgewerkt, sterker: we zijn aan de grens daarvan gekomen. Je ziet hen worstelen met het gebrek aan ankers, het gebrek aan grenzen; ze moeten alles maar zelf uitzoeken. Ze zijn vrij van alles, maar iets anders is waartóe ze vrij zijn – er is geen basis. Noem het de erfenis van het postmodernisme: niks is meer waar, alles is relatief. Dát is moeilijk!”

Ze verwijst naar de politiek-filosoof Michael Sandel, die spreekt over een morele leegte. “We hebben een tijd gehad waarin morele overwegingen gewoon not done waren. Hoe is Balkenende niet weggehoond om zijn pleidooi voor normen en waarden – allemaal spruitjesgeur. Wilde iemand zich ermee bezig houden, dan wel graag achter de voordeur.

“Sandel zegt: je moet die overwegingen juist wél inbrengen in het maatschappelijke debat. Niet om er je gelijk mee te halen, maar om te voorkomen dat het publiek domein leeg blijft. Anders rest alleen efficiency als criterium en wordt alles technocratisch.”

U begrijpt, dat ik het aardig vind een vriendelijk woord over ons oud-premier te lezen! Juist in het publieke debat, politiek en media, is het zo nodig om bezielend en bemoedigend te zijn, zodat mensen kunnen gaan merken: waar doe ik het voor!

Tenslotte wijs ik op deze woorden van Yvonne Zonderop: “Uiteindelijk ontleen ik mijn hoop niet aan de politiek, die is vooral marketing geworden. Voor een beroep op het morele hebben we andere stemmen nodig. Er is ruimte voor mensen die zich in de christelijke traditie voelen staan en zich cultureel, ethisch en mentaal verwant voelen met dat verhaal, ook al gaan ze niet ter kerke. Dat heeft ook te maken met een behoefte aan verbinding. Of zoals Kim Putters van het Sociaal en Cultureel Planbureau het zegt: aan solidariteit. Het verhaal dat je alles maar in je eentje moet uitzoeken, nadert zijn einde. Ook Putters legt verband met het geloof: mensen willen gezien worden, en dat is waar het christendom ten diepste om gaat.”

Solidariteit en vergeving zijn onmisbaar

Wij merken dat in persoonlijke gesprekken of bij het beleven van het afscheid door de dood. Het grote verhaal van God en mens is niet op formule te brengen. Er zijn aanknopingspunten, die soms ter zake blijken te zijn.

Dat God ons kent, bijvoorbeeld, beter dan we onszelf kennen. En dat God ons dan niet wegstuurt, maar juist met ontferming bewogen raakt. En dat die God dezelfde is die jou – om met David te spreken – geweven heeft in de schoot van je moeder. 

Dat je weet waar je je hulp vandaan kunt halen, bij de God die hemel en aarde gemaakt heeft. En die dus ook heel goed weet wat bij die aarde allemaal meespeelt in het leven van mensen, die alle kanten op vliegen.

Dat verhaal kan persoonlijk zijn en tegelijk collectief.

Omdat God in Christus persoonlijk is en ons samenbrengt.

Ds. Wim Scheltens