Een harde noot kraken.

Op zaterdag 22 juni 2019 heeft Maarten Boudry in de NRC zijn gal gespuwd over het zgn. tolerante christendom. Maarten Boudry is filosoof aan de Universiteit Gent. Hij is een slimme man, want hij heeft door wat een heleboel mensen niet begrijpen, namelijk dit: christofielen (mensen die sympathiek staan tegenover christelijk geloof) doen aan ‘achterafgoderij’!

Wat dat betekent?
Dit: moderne inzichten en gevoeligheden (scheiding kerk en staat, gelijkheid man en vrouw, geloofsvrijheid) met terugwerkende kracht op oude religieuze teksten en tradities projecteren, alsof die daar altijd al voor het grijpen lagen.

Maarten Boudry in de NRC

Kijk, dat wil de filosoof Maarten Boudry ons nu aan het verstand peuteren. Maar mijn verstand pakt het niet, want is verbaasd.

Gelijkheid man – vrouw? Dat zit helemaal niet in de Bijbel. Wat in de Bijbel zit, is wat anders: in Christus is geen man of vrouw, geen vrije of slaaf. Dat staat in de Bijbel. In Galaten 3: 28 staat: “Er zijn geen Joden of Grieken meer, slaven of vrijen, mannen of vrouwen – u bent allen één in Christus Jezus.” 

Dus het geloof in Christus kan opeens vastgeroeste verhoudingen doorbreken. 

Zou een filosoof dat niet herkennen?

Het gaat in het christelijk geloof niet om goedpraten van wat kwaad gegroeid is, of om toedekken van wat misgegaan is. Het gaat om schuld erkennen en belijden en vergeving ontvangen, waarbij Paulus aanstipt, dat je dan niet weer alsmaar in de oude fout moet terugvallen, omdat de genade het wel weer goed zal maken. 

Vergeving laat je ontdekken, hoe het anders kan.

Het gaat in het christelijk geloof om verbondenheid met Christus, betrokkenheid op Christus. In de Bijbel zit de kiem om inzichten en relatie te herijken; ook de relatie man vrouw, ook verhouding geloof /ongeloof/twijfel. In de Bijbel zit de kiem om het vraagstuk van de slavernij (machtsmisbruik) te herijken.

Alles op alles zetten om een strenge tekst zacht te interpreteren, is een risico van deze tijd om tegenstellingen te voorkomen. Maar in vroeger tijden van polarisatie en eigenzinnigheid met eigen zuilen en zo, werden teksten wel eens te gemakkelijk streng vertolkt om de boel in het gareel te houden.

Zou dit gezichtspunt ook wel eens opkomen bij de filosoof Baudry.

Want eerlijk gezegd, raakt zijn verhaal kant noch wal.

Zou de filosoof Baudry wel eens gehoord hebben van ontwikkeling? Dat je van fouten leert? En ook, dat je terugdeinst voor radicaliserende consequenties van gezichtspunten die je vervolgens nog eens goed onder de loep legt?

Dat je terugkomt van al te menselijke redeneringen, omdat je beseft, dat over God voor ons niet alles geheel te doorgronden is. Dat je eenzijdigheden doorprikt?

De trouw van God is zo’n thema, waar we de laatste 60 jaar meer over ontdekt hebben, ook in de relatie met Israël. Eigenlijk is wat we ontdekken al verwoord door Paulus in Romeinen 9-11, maar het lijkt net of dat pas nu doorwerkt.

Maar in de tijd, dat de Portugese Joden naar Abraham kwamen, waren de Amsterdamse predikanten al benieuwd om met de rabbijnen over de Hebreeuwse tekst van het Oude Testament te praten. Dat is ontwikkeling, vernieuwing, verdieping, ja: leven in de brouwerij!

Waar heeft Boudry nou zo’n hekel aan?

Hij geeft het aan:  “Als het christendom van nature de kiemen van de moderniteit in zich droeg, waarom heeft het dan een slordig millennium geduurd vooraleer die tot bloei kwamen? (…) Vanaf het moment dat christenen het voor het zeggen kregen in Europa, begonnen ze alle andere religies en denksystemen te onderdrukken.

Boudry komt tot zij oordeel: “De waarheid is dat de moderniteit wortel schoot in West-Europa ondanks en niet dankzij het christendom, net zoals de islamitische beschaving tijdens de Gouden Eeuw van Bagdad een mini-verlichting kende ondanks en niet dankzij de islam. Beide godsdiensten zijn van nature intolerant en wantrouwig tegenover nieuwe ideeën, omdat beide geloven dat alles wat we moeten weten in een onfeilbaar Heilig Boek staat, aan ons geopenbaard door het Opperwezen. Beide zijn vervuld van hun eigen superioriteit en verdragen geen alternatieve waarheidsaanspraken naast zich. Natuurlijk zijn beide godsdiensten niet aan elkaar identiek, en in bepaalde opzichten belooft de islam een hardere noot te zijn om te kraken.”

Godsdiensten als noten kraken

Het onfeilbare Heilige Boek is de kwade genius in de ogen van Boudry. Maar dan lijkt het me belangrijk wat in dat Heilige Boek staat. En wat staat er in de Bijbel? Dat God met de wereld een bijzondere band heeft (als schepper) en het werk van zijn handen niet loslaat. Dat God de wereld liefheeft en dat Jezus daar het teken bij uitnemendheid van is. En dat wij als mensen elkaar ook mogen liefhebben. En dat als we dat doen, de wereld er vriendelijker van wordt. Wat is daar tegen?

Ds. Wim Scheltens