“Een recht om te beledigen bestaat dan ook niet”

In haar Kersttoespraak heeft koningin Beatrix een belangrijk thema aangesneden: het recht van het vrije woord.

Ontroerend vond ik haar toonzetting: Gods belofte. Wat God zegt, wordt werkelijkheid: Hij houdt zijn woord. Ze wijst op de geboorte van Kerstkind en zegt: “God vervult daarin Zijn belofte aan de mensen. Hij doet Zijn woord gestand. In het Kerstfeest vieren we dat het woord van God doorklinkt in donkere tijden en ons wil verlichten als een lamp op onze levensweg. Elke dag ervaren wij de kracht van het woord.”

En aan het eind van haar Kersttoespraak zegt zij: “Aan het begin van geloof staat het woord. In het Kerstfeest ervaren mensen dit als een blijde boodschap: het woord wordt waarheid. Hoe dat ook beleefd mag worden, waar het op aan komt is in onze gedachten en daden wéérklank te geven aan dat woord. Moge de bezinning van Kerstmis ons hierin bezielen.”

Kern van haar toespraak is voor mijn besef: respect en eerbied voor de ander. Ze zegt: “Elk woord moet bedacht zijn op een wederwoord. De begrenzing ligt besloten in de wet die regels geeft, gegrond op gelijkwaardigheid en rechten van een ieder. Naast de algemeen geldende grens die in de wet is vastgelegd, zijn er ook normen van moraal en beschaving. Ze zijn het fundament van een samenleving die uitgaat van eerbied voor de medemens. Een recht om te beledigen bestaat dan ook niet. Evenmin geeft godsdienstvrijheid een vrijbrief om te kwetsen of op te roepen tot haat.”

Ze komt dan te spreken over respect voor elkaar. Een belangrijk thema in onze verharde samenleving. Toch heb ik daarbij een vraag: hoe kun je respect hebben voor iemand die er een mensonterende mening en levenshouding op na houdt? Er zijn meningen en politieke standpunten in het Midden-Oosten, Afghanistan en in sommige landen van Afrika, waardoor oorlog en terreur ontstaan. Die meningen kun je niet onder het vrije woord rangschikken.

Gelukkig wijst de koningin naar Johannes 1, waar het woord de waarheid wordt genoemd. Ze zegt: “Om te kunnen omgaan met de vrijheid van het woord is respect onontbeerlijk. De grondslag ligt in de oude wijsheid: “Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doet dat ook een ander niet!“ “. Ook Jezus noemt die gedachte in de Bergrede, maar draait het om en maakt het scherper: “Behandel anderen dus steeds zoals je zou willen dat ze jullie behandelen”. Jezus noemt dat zelfs het hart van Wet en Profeten. Zo is beledigen een teken van de ander uit het oog verliezen en jezelf niet meer onder controle hebben. Goed, dat de koningin daarvoor aandacht vraagt. Ze nestelt zich midden in het samenleving, waarin (ook bij het politieke debat) iedereen het moet hebben van respect voor elkaar en hartelijke samenwerking met elkaar.

Ds. Scheltens