Geweten als beïnvloedbaar kompas

Schokkend.

Ook buiten de kring van D’66 zal de schok groot geweest zijn.

Donderdag ging prominent door de radio en zo, hoe de dader van de moord op

oud-minister Els Borst handelde vanuit een goddelijke roeping tegen euthanasie.

Schokkend: een moord als roeping Gods?

Het is voor de familie van mevrouw Borst een steen op de maag. Het is voor ieder weldenkend mens iets volstrekt onaanvaardbaars, een soort politieke moord.

Als de radionieuwsdienst moord en goddelijke roeping in één zin ter sprake brengt, dan gruw ik ook.

Ik zal u vertellen, dat ik op school al veel gehoord heb over Adolf Hitler en zijn Derde Rijk en zijn hoogachting voor de Übermensch en zijn afkeer van de Untermensch.

Denk aan de Judenfrage met als antwoord de Holocaust – het is allemaal even weerzinwekkend.

Maar toen ik me er verder in verdiepte, ontdekte ik, dat Hitler het geweten “een duivelse uitvinding van de Joden” noemde. Het is een brutale uitspraak die wonderwel in het ‘plaatje’ past. Maar als je die uitspraak eenmaal kent, verafschuw  je dit. Het is het uitschakelen van de alarmknop in je gemoed!

Het geweten is een wonderlijk verschijnsel. Met een biologische bril vind je hem niet. Evenmin kun je het gemoed en de ziel zo aantreffen. Maar daarom zijn ze er wel!

Het geweten staat allereerst voor: goed, oprecht, betrouwbaar. Het geweten is ook wel ‘je betere ik’ genoemd. Je geweten kan bij je aan de bel trekken om je te matigen in je oordeel of om je gedrag bij te stellen.

Lelijke gedachten kunnen door het geweten positiever worden gestemd.

Column 20160206.1

 

Het geweten kan ook verkeerd beïnvloed worden. Je kunt je geweten sussen.

Als je iets wilt doen, waarvan je weet dat het niet mag of niet hoort, kan je geweten je tot de orde roepen.

Maar het kan ook geniepiger. Dat je je geweten bijstelt, dat je je geweten je eigen gedrag laat goed praten. Dat je iets doet, wat niet goed is, maar waarvan je geweten je dan influistert: dan had die ander dit en dat maar niet moeten doen.

In de ethiek spreken we dan over het ‘corrupt maken’ van je geweten.

Column 20160206.2

Daarom is het opvallend, dat David in Psalm 139 spreekt over het doorgronden van jezelf. En ook: dat God je beter kent dan jij jezelf kunt kennen. Hij eindigt met: ‘Zie, of bij mij een heiloze weg is, en leid mij op de eeuwige weg.

Of zoals onze berijming zingt (Psalm 139: 14):

Doorgrond, o God, mijn hart; het ligt 

toch open voor uw aangezicht. 

Toets mij of niet een weg in mij 

mij schaadt en leidt aan U voorbij. 

O God, houd mij geheel omgeven, 

en leid mij op den weg ten leven

Toets mij of niet een weg in mij mij schaadt en leidt aan U voorbij.

Dat gebed zelf regelmatig bidden – dat lijkt me een goed advies van David.

Dat zou in een persoonlijkheidstest ook niet misstaan.

Ik zou zo graag duidelijk zien worden, dat God liefde is en dat Hij bij het beïnvloeden van ons geweten geen inzegging geeft tot moord. Hij hanteert geen messen en geen kalasjnikov maar Hij werkt met zijn Geest.

En de vrucht van die Geest is negenvoudig positief en verkwikkend:

“Maar de vrucht van de Geest is:

liefde, vreugde en vrede,

geduld, vriendelijkheid en goedheid,

geloof, zachtmoedigheid en zelfbeheersing”. (Galaten 5: 22,23)

De IS heeft als handboek: het handboek van de wreedheid. Daarin staat dat je hard moet zijn en niet enig spoor van medelijden en zwakheid moet tonen.

Zo komt dit in het zelfde schuitje als Hitler, die geen mededogen kent tegen mensen die hij bestempelt als Untermensch.

Weet u, als we lezen in de Bijbel bij de wetgeving van Mozes (in Exodus, Leviticus en Deuteronomium) of bij Paulus in de tweede helft van zijn brieven, dan laten we ons geweten positief opladen. Want het geweten is een beïnvloedbaar kompas. En waar je je door laat beïnvloeden, dat kleurt de richting van je denken, doen en laten. En zondag is het de zondag van het werelddiaconaat. Wees, weduwe en vreemdeling vormen de drieslag van Gods ontferming ter inspiratie van onze bewogenheid.

Als God je beïnvloedt met zijn Geest (inspireren noemen we dat ook wel), dat zal moord nooit gerechtvaardigd kunnen worden. En dan zal je hand vaardig worden om te helpen waar dat nodig is. Beter een helpende hand dan een grote mond!

(P.S. Het ontgaat me, waarom de nieuwe ombudsman de ervaren kinderombudsman niet meer wil hebben. Waarom krijgt de pers dat niet wat meer helder?)

Ds. Wim Scheltens

Ga Terug