Het verleden onderkennen en ook duiden

Onze koning is in Indonesië geweest.

Hij heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan het verbeteren van relaties.

In zijn binnenzak zat namelijk een goede toespraak met excuses.

In de kranten, zoals ook in het Nederlands Dagblad, staan mooie historische bespiegelingen. Ik lees over minister Ben Bot (kabinet Balkenende II), die in Jakarta op 17 augustus 2005 aanwezig was bij de viering van zestig jaar Indonesische onafhankelijkheid. Die werd uitgeroepen op 17 augustus 1945.  

Minister Bot (Buitenlandse Zaken) zei, dat Nederland tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog ‘aan de verkeerde kant van de geschiedenis’ stond. Hij betuigde zijn ‘diepe spijt’ voor het leed dat de Nederlanders aanrichtten in de oorlog die volgde op de onafhankelijkheidsverklaring. Het was de eerste keer dat een lid van de Nederlandse regering spijt betuigde. Negen nabestaanden van een bloedbad in het dorpje Rawagedeh op Java kregen elk 20.000 euro schadevergoeding van Den Haag. 

Koning Willem-Alexander formuleert op 10 maart 2020 heel precies.

Koning Willem-Alexander biedt excuses aan en president Joko Widodo geeft met een hoofdbeweging aan, dat hij deze excuses aanvaardt.

Hij zegt: “Het verleden kan niet worden uitgewist en moet door iedere generatie opnieuw worden onderkend. In de jaren direct na de Proklamasi volgde een pijnlijke scheiding die aan velen het leven heeft gekost. Voor geweldsontsporingen van Nederlandse zijde in die jaren wil ik hier nu, in navolging van eerdere uitspraken van mijn regering, mijn spijt uitspreken en excuses overbrengen. Dit doe ik in het volle besef dat de pijn en het verdriet van de getroffen families generaties lang voelbaar blijven.

Het is hoopvol en bemoedigend dat landen die ooit tegenover elkaar stonden, naar elkaar toe konden groeien en een nieuwe relatie konden ontwikkelen gebaseerd op respect, vertrouwen en vriendschap. De verbindingen tussen ons worden steeds veelzijdiger en krachtiger. Dit doet mij intens plezier. En ik weet dat dit gevoel in Nederland breed wordt gedeeld.” Tot zover de koning.

Ik lees, dat in de tijd van het Kabinet Kok, koningin Beatrix dit nog niet kon zeggen, omdat veteranen dat niet zouden begrijpen. Dat is een politieke taxatie geweest.

Ik denk: de tijd leert, dat er na president Soeharto meer mogelijkheden zijn ontstaan om rustige contacten op te bouwen ook van mensen die tegenover elkaar stonden.

Hoe belangrijk is het om het verleden te kennen, te onderkennen en te ontdekken, dat er gaandeweg nieuwe mogelijkheden ontstaan voor verzoening en betere relaties!

Dat vind ik ook met de relatie tussen Nederland en Duitsland. President Joachim Gauck van de Duitsland hield op 5 mei 2012 in Nederland een toespraak. En bondskanselier Angela Merkel komt op 5 mei 2020 een toespraak houden. Dat is verzoening op grond van gebleken goede verhoudingen. Ik zal niet licht vergeten, hoe Angela Merkel de waarde onderstreept van het Joodse leven in Duitsland.

Angela Merkel in Auschwitz-Birkenau

Hoe ze met gepaste terughoudendheid Auschwitz bezoekt en daarmee de geschiedenis onderkent.  Ze zegt: “Hier vandaag te zijn valt me zwaar. Ik sta hier met grote schaamte. De stille getuigen van de barbaarse misdaden die hier gepleegd zijn, doen me verstommen en treuren om de minstens 1,1 miljoen slachtoffers. Meest Joden maar ook Sinti en Roma, homoseksuelen en gehandicapten.” 

Wij duiden de geschiedenis het beste door de dilemma’s, spanningen, gevaren en al die moeilijke dingen uit verschillende tijden niet te minachten. Daar niet lichtvaardig over te denken. En daar ook niet in te blijven zitten. Pijn en verdriet kunnen blijven. Maar juist voldoening, dat dingen nu gelukkig anders lopen dan vroeger, biedt een ruimte voor dankbaarheid.

Wat geloof daarmee te maken heeft? 

Geloof biedt een kompas om te onderscheiden tussen goed en kwaad, tussen vloek en zegen, tussen gevaren en uitdagingen.

Geloof biedt een adres om dankbaarheid te tonen.

Geloof biedt ook een adres om onmacht en bezorgdheid serieus te nemen door het te brengen voor het aangezicht van God, het hoogste adres.

Ds. Wim Scheltens