Joods verzet

Hij heeft het herroepen. Het Eerste Kamerlid van het Forum voor Democratie heeft zijn uitspraak ingetrokken. Geschrokken van de reacties! Het ging over de Joden die zich als makke schapen naar de gaskamers lieten leiden. Zou de man onderwijs genoten hebben? Zou de man wel eens rondgekeken hebben op straat?

Toenmalige tram van GVB, lijn 8 bij de Hollandsche Schouwburg

Die gedachte van de ‘makke schapen’ is op het niveau van de basisschool al getackeld: kinderen leren al vroeg, dat er verzet was, dat er onderduikers waren. Later leer je, dat er kinderen uit de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam naar de overkant werden gebracht en vanaf de speciale slaapzaal voor kleine kinderen via de kweekschool van de latere prof. van Hulst werden meegenomen, soms in een grote boodschappentas. En dan, als de tram voor de deur stond en de soldaten aan de andere kant van de tram stonden, waren er mensen die zich met een Joods kind uit de voeten maakten. Ach, menig trambestuurder die er weet van had, bleef bij de Hollandse Schouwburg extra treuzelen…

In het verzet zaten ook Joden, maar dat werd niet bekend om gevaren te voorkomen. 

Er zijn ook Joden geweest, die de bui echt niet zagen hangen. Die in zichzelf gekeerd waren in hun jaren lang gevoelde isolement. Dat ook! Ik herinner me levendig een broeder hier uit Lunteren, die in de oorlog vele Joden op de fiets gebracht heeft vanuit Nijkerk, dieper de Veluwe in. Er waren er ook, die niet wilden, vertelde hij. Er waren er ook die dachten dat het zo’n vaart niet zou lopen. Die zijn allemaal, zo vertelde hij, omgekomen.

Dat hoef je natuurlijk niet allemaal zo precies te weten. Maar ken je je land dan wel? Want er staan toch overal monumenten.

Joods verzetsmonument aan de Amstel in Amsterdam

Misschien moeten ze in de Eerste Kamer het boek van J. Presser ‘Ondergang” (deel I en II) wat vooraan zetten op de leesplank. In het tweede deel begint Presser met het  hoofdstuk ‘Verzet van Joden’. Hij noemt de ghetto-opstand in Warschau. Die opstand is zo niet in Nederland terug te vinden. Maar het was wel Joods verzet. 

Janusz Korczak en de kinderen in Yad Vashem

Yad Vashem, het Centrum over de Holocaust op de berg Herzl in Jeruzalem is helemaal opgebouwd vanuit dat verzet in Warschau. Een Poolse kinderarts, Janusz Korczak, liet zijn kinderen niet in de steek, toen op 5 augustus 1942 Duitse soldaten de 192 weeskinderen kwamen ophalen om hen naar het vernietigingskamp Treblinka te brengen. Korczak hoefde niet mee te gaan wegens zijn achtergrond, maar hij sloeg het aanbod om achter te blijven meerdere keren af. Hij zei geen afstand te zullen doen van zijn kinderen. Deze verzetsdaad komt in dit beeld met dat grote hoofd en die grote hand beklemmend naar voren. 

Het Mr. Visserplein in het hart van Amsterdam bij de Dokwerker draagt wel de naam van de president van de Hoge Raad, die op 10 mei 1940 een vlammende rede hield en in eind november 1940 ontslagen werd en later bij het illegale Parool werkte en pleitte bij hoge Duitse functionarissen ten gunste van slachtoffers van de anti-Joodse maatregelen. Zou het Kamerlid nooit op dat Mr. Visserplein zijn geweest en zich hebben afgevraagd : wie is die mr. Visser? Ach, op een bord voor de Portugees Israëlitische Synagoge staat te lezen wie mr. Visser is.


Tekst in het Nederlands (aan de andere kant in het Hebreeuws) 

van het Joodse verzetsmonument aan de Amstel in Amsterdam.

En wat dacht je van Walter Süskind, die zoveel kinderen heeft kunnen redden uit die Hollandsche Schouwburg. De Walter Süskindbrug is naar hem genoemd.

De Walter Süskindbrug, de oostelijke kade van de Amstel en voert over de Nieuwe Herengracht;

vernoemd naar de Joodse verzetsheld Walter Süskind (1906-1945) met op de achtergrond het operagebouw en het stadhuis.

Groningen, ‘Joods monument’, 

beeldengroep aan de Verlengde Hereweg 95, Groningen; 

ontwerper: Edu Waskowsky (1934-1976); 

met hier het deel met de Menorah in het gapende gat van de hand.

Presser noemt een oud-leerling van hem, een Joodse man, Leo Frijda, die betrokken was bij aanslagen op hoge NSB-ers; hij loog voor het vuurpeloton om niemand te verraden. Yge Foppema schrijft in een ballade:

“Gedenk, daarom het sterven en het streven

van Frijda, die voor ons zijn bloed vergoot.

Voor dood en duivel heeft hij niet gebogen:

hij heeft tot voor het peloton gelogen.”

In de hele herinnering aan de Tweede Wereldoorlog wordt m.i. onvoldoende  benadrukt, hoe wreed, meedogenloos en gruwelijk de Duitse repressie was. Het is te vergelijken met het nietsontziende beleid van IS tegenwoordig, of van de Assyriërs in de Oud-Testamentische tijd. 

Met Pinksteren hebben we weer gedacht aan die wonderlijk schone opsomming van wat de vrucht van de Geest inhoudt: “Maar de vrucht van de Geest is liefde, vreugde en vrede, geduld, vriendelijkheid en goedheid, geloof, zachtmoedigheid en zelfbeheersing. (Galaten 5: 22,23).”

Deze negenvoudige vrucht van de Geest laat treffend zien, wat er gebeurt, als de Geest van God vrij spel krijgt. Door deze vrucht van de Geest, ontdek je plotseling, waar God ten diepste voor staat. En dat wij daarin staande mogen blijven…

Ds. Wim Scheltens