Kersttoespraak 2017 van Koning Willem-Alexander

Op de Kersttoespraak van onze koning, op 25 december 2017, is veel onzin geschreven. Hij zou somber zijn en de kerstversiering was niet aanwezig. Maar ik beloof u: ik doe niet graag mee aan die narigheid van elkaar de maat nemen en afkeurend doen en over het hoofd zien van de echte bedoeling van zo’n toespraak.

Net als op 4 mei met de dodenherdenking van de Tweede Wereldoorlog is het Kerstfeest ook een moreel ijkpunt.

De engelenzang uit de Kerstnacht ‘Ere zij God en vrede op aarde en in de mensen een welbehagen’ is een heilszang en biedt ook een ethische oppepper!

 

Persoonlijk

De koning begint persoonlijk met dankbaarheid over gezond vijftig worden. Hij ziet dat als geschenk. Dat is een sterk persoonlijk begin!

Naast vele mooie momenten zijn er in 2017 ook momenten van verdriet en gemis. Hij ziet daarbij ook terug op de ontreddering over het natuurgeweld op Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius.

Heden

En dan raakt het heden aan het Kerstverhaal.

De koning zegt: “Het kleine en persoonlijke raakt met Kerstmis aan het grote en gemeenschappelijke. Dit zijn dagen waarin we beschutting zoeken, thuis of bij familie en vrienden. Voor even de onzekere wereld buitensluiten. Even niets anders aan het hoofd dan Stille Nacht of de Top 2000.

Maar hoezeer we ons ook behaaglijk terugtrekken in eigen kring, de buitenwereld roert zich achter de ruiten. De grote wereld achter de gordijnen is altijd hoorbaar en voelbaar en dringt zich aan ons op, soms beangstigend, soms uitnodigend.

 

Engelenzang in de Kerstnacht, Rembrandt, ets (1634)

‘Ik verkondig U grote blijdschap die heel het volk ten deel zal vallen’, zegt de engel tegen de herders. Een verkondiging aan ‘heel het volk’… Kerstmis verbindt ons nadrukkelijk met elkaar.

Dat zet aan tot nadenken over hoe we zelf in het leven staan. Is het: ieder voor zich en God voor ons allen? Of hebben we zelf een actieve rol in een groter geheel? En zo ja: welke dan?”

Pers

Dat wordt in de pers genoemd: somber. Kunt u dat nu begrijpen?

De koning denkt verder op dat punt van de engel in de Kerstnacht: ‘blijdschap voor heel het volk’.  Wat is daar somber aan? Dat is moreel hoogstaand! Hij werkt dat in mijn ogen heel goed uit.

In onze samenleving

Koning Willem-Alexander zegt: “Het valt niet altijd mee om te blijven geloven in de gemeenschap die we samen vormen. Helemaal niet in een land met zoveel verscheidenheid als het onze. Een land van vrije mensen waarin het antwoord op de vraag ‘wie ben ik?’ nooit volledig samenvalt met het antwoord op de vraag ‘wie zijn wij?’.

Hoe kunnen we leven met die verschillen zonder onverschilligheid? Weinig aanlokkelijk is een samenleving waarin steeds meer mensen zich terugtrekken in een eigen kamer, zonder besef van het huis dat we samen delen.

Het lijkt steeds moeilijker te worden om elkaar in het dagelijks leven te ontmoeten. De plaatsen waar heel uiteenlopende mensen elkaar van oudsher tegenkomen – kerk, kantoor, café, sportclub, school – verliezen die verbindende functie steeds meer. Misschien is alleen het ziekenhuis nog een plek waar je in contact komt met mensen met een andere achtergrond en levensstijl.

Onze communicatie via internet geeft fantastische mogelijkheden, maar biedt niet automatisch een open venster op de wereld. Het is vaak lastig feiten en verzinsels van elkaar te onderscheiden.”

 

 

Verbindend

De koning noemt ook de kerk in het rijtje van plaatsen met een verbindende functie. Daar mogen we wel zuinig op zijn, dacht ik, toen ik dat hoorde.

Is het somber als de koning de vinger legt bij de voor- en nadelen van onze sociale media? We horen toch van ‘ieder in zijn eigen bubbel’?

We zien dat toch ook voor ogen: ‘Als het niet gaat zoals ik dat wil, bekijk het maar!’.

Is dat somber? Nee, dat is een rustige analyse van onze tijd.

Blijft het daarbij?
Nee, de koning noemt Kerst als een vernieuwend en verkwikkend ijkpunt.

Hij zegt: “Het oude Kerstlied laat er geen misverstand over bestaan dat wij bij elkaar horen en met elkaar verbonden zijn.

Er is een kindeke geboren op aard

‘t Kwam op de aarde voor ons allemaal.

Met Kerstmis verschijnt ons iets heel groots als iets heel kleins. Er wordt een Kind geboren. Een kind, nog zonder woorden, zonder schuld, zonder boosheid en zonder wantrouwen. Het biedt ons een nieuw begin. Ons eigen leven wordt opgenomen in een groter verband van hoop en vrede, waarin we zelf  een rol – hoe klein ook – te spelen hebben.

Ik wens U allen – waar U zich ook bevindt en hoe Uw persoonlijke omstandigheden ook zijn – een gezegend Kerstfeest.”

Laten we blij zijn met een koning die deze dingen als vreugde voor heel het volk ervaart en aanstipt.

Ds. Wim Scheltens