Solidariteit en gemeenschap

In ons land hebben we een geschiedenis van emancipatie en deelname aan de samenleving vanuit geloofszuilen. Daarbij ga ik er voor het gemak maar van uit, dat socialisme en liberalisme ook geloofsartikelen zijn. In ieder geval wel ideologieën.

De rol van godsdienst in het publieke domein is niet zo groot meer.

In het dagblad Trouw van 5 maart 2020 bespreekt Sjoerd Mulder het boek van René Grotenhuis ‘Zout’. De blijvende kracht van de christelijke traditie.

René Grotenhuis

Even voorstellen: René Grotenhuis is van 2003 tot 2013 algemeen directeur geweest van de katholieke ontwikkelingsorganisatie Cordaid en is op dit moment onder meer voorzitter van de Society for International Development in Nederland.

Over die ondertitel – de blijvende kracht…. – daarover heb ik wat zitten nadenken.

Het gaat om de kracht van die geloofstraditie, waarin niet direct het resultaat telt, maar wel de drijfveer. Het getal van de deelnemers en betrokkenen speelt natuurlijk wel een rol. Zeker in democratische verhoudingen: er moeten genoeg stemmen komen op een politieke partij om enig gewicht in de schaal te kunnen leggen. Maar de kracht zit’ m vooral in de inhoud van die geloofstraditie: dat ieder mens meetelt. Grotenhuis voegt de nood bij de deugd. De draagwijdte van de christelijke invloed is niet groot, maar kan wel goede diensten bewijzen. Zoals de verhouding tussen meerderheid en minderheid. Dat de meerderheid de minderheid serieus neemt.

Grotenhuis schrijft, dat het katholiek-sociale denken ook vandaag een uitweg kan bieden uit de gepolariseerde politiek van links en rechts.

Bijvoorbeeld rondom het thema van immigratie, waar opvallend genoeg beurtelings vluchtelingen en tegenstanders van immigratie vaak als minderwaardig worden weggezet. Het katholiek-sociale denken biedt hier geen snelle oplossing, maar is wel in staat om de discussie van beide kanten te bekijken. Dat leidt hem tot de volgende uitspraak:  “Katholiek-sociaal denken kijkt altijd naar de hele gemeenschap en sluit niemand uit. Dat betekent dat het er niet aan ontkomt om ook te kijken naar diegenen die de komst van migranten en vluchtelingen als een bedreiging ervaren. De noodzaak om dat aspect in ogenschouw te nemen, dringt zich op omdat het katholiek-sociaal denken hier met zijn eigen consequenties wordt geconfronteerd. Solidariteit en gemeenschap zijn niet alleen maar waarden in de relatie met migranten en vluchtelingen, ze zijn dat ook voor de gemeenschap die zich in haar onderlinge samenhang bedreigd voelt.”

Meningen tellen mee. 

Dat is geen makkelijke boodschap. 

Wat hoe doe je recht aan tegengestelde meningen?

Ook in de synode van kleinere kerken die samen willen werken klinken zorgen: hoe gaan we met de minderheid om. 

Wie vroeger in de meerderheid was, komt nu misschien opeens in een minderheid terecht en hoe beleef je dat? Dat de waarheid meer kanten heeft komt bij sommigen niet op. Het was altijd zwart of wit, meer kleur zat daar niet tussen. Alsof het leven en de regenboog ons niet leren, dat er veel meer echte kleuren zijn.  (Want strikt genomen zijn wit en zwart geen kleur.)

Ik zag onlangs een vergeeld krantenknipseltje van de Leeuwarder Courant. Het was midden jaren tachtig. Toen trok die krant er nog op uit, als er een gereformeerde provinciale vrouwendag was in Leeuwarden. In het knipseltje staat te lezen, dat een dame speciaal ouderling wilde worden om invloed te krijgen in de kerkenraad. En ik als jonge dominee durfde het aan om in die kring van honderden Friese vrouwen te zeggen: ik dacht dat het belangrijker was om ouderling te worden met het doel de gemeente van Christus te dienen.

Eerlijk gezegd vind ik dat nog altijd een goed antwoord. En ik herken van mezelf ook, dat ik niet direct bang was uitgevallen. Van je op de vlakte houden hield ik niet zo.

Maar voor mij is kerk toch vooral Christus’ kerk en niet mijn kerk. En in de kerk gaat het niet om mijn mening (meerderheid of minderheid), maar om Gods liefde voor iedereen. En daarbij is dan de doelstelling, dat je niet iemand in de weg staat. Want die liefde van God is er niet om geblokkeerd te worden. Niet door de meerderheid en niet door minderheid, want de onderlinge samenhang mag steeds weer blijken.

Ds. Wim Scheltens