Technologie heeft ook minpunten

 

‘Technologische ontwikkeling betekent dat je meer per euro kunt doen, maar dat betekent ook dat je meer kwaad per euro kunt doen.’ Dat zegt Reinier Sonneveld (39) in het Nederlands Dagblad van 7 april 2018 n.a.v. zijn boek hierover, Gids voor de laatste dagen.

 

Reinier Sonneveld

De theoloog Sonneveld zegt: ‘Ik ben lang positief geweest over technologische ontwikkelingen. De vragen die ik al had, werden pas verdiept toen ons zoontje 2,5 jaar geleden werd geboren: want in wat voor wereld leeft hij straks?’ 

‘Ik ben een bèta, heb technologie altijd met veel interesse gevolgd. En dacht: wat mooi, zo’n 3D-printer. Wat kun je daar prachtige dingen mee doen. Daarin raakte ik diep teleurgesteld. Technologische ontwikkeling betekent dat je meer per euro kunt doen, maar dat betekent ook dat je meer kwaad per euro kunt doen. Met een 3D-printer kun je ook wapens printen. Die ontwikkeling stopt niet en in zo’n wereld groeit mijn zoontje op. In principe is techniek neutraal en gaat het om het goede gebruik.

Met een mes kun je brood smeren, maar ook een moord plegen. Maar er komt een moment waarop techniek niet langer neutraal is. Dat zie ik nu gebeuren. Kijk maar eens naar een presentatie van een nieuw product van Apple. Dat gaat altijd gepaard met grote beloftes en religieus taalgebruik. Mensen verwachten heil van deze technologie. Ik maak me daar zorgen over en heb de drive mensen te waarschuwen.’

 

Nieuw lesprogramma van Apple

‘Technologie krijgt steeds vaker menselijke trekken. Boten bestaan nu ongeveer 5000 jaar en die kun je als mens voor het grootste gedeelte zelf besturen. Zo’n boot heeft maar in zeer beperkte mate een eigen wil. Maar hoe zit dat met een algoritme van Google? Dat bepaalt wat je ziet. Dat vind ik een licht menselijke trek, techniek wint aan autonomie en de mens verliest deze steeds meer.’

Ik vind het goed, dat Reinier Sonneveld hierbij de vinger legt.

Hij wijst op Jezus, die veertig dagen door de satan is verzocht.

Daarbij trekt hij lijnen naar nu door en ziet drie belangrijke paradoxen:

 

1. ‘… Als U de Zoon van God bent, beveel dan die stenen in brood te veranderen …’  De comfortparadox. Technologie is gericht op steeds meer gemak en belooft dit ook. Ze zegt geluk te garanderen. De satan zegt tegen Jezus: maak van die stenen brood, kies voor comfort. Maar Jezus doet het niet: Hij weet dat comfort niet het hoogste is en dat soms het goede, wat God van je wil, niet comfortabel is. Hij bedoelt niet dat brood eten zelf verkeerd is, zoals het zoeken naar comfort dat ook niet is.’ 

 

2. ‘… Als U de Zoon van God bent, spring dan naar beneden …’ 

‘De veiligheidsparadox. Jezus wordt uitgedaagd een testvlucht te doen, om te kijken of Hij echt op zal staan. Maar Hij doet het niet. Want het leven is meer dan eindeloos zoeken naar zekerheid, soms moet je een sprong wagen waarbij je niet weet hoe het afloopt. Dat is ook een belofte van de technologie: we nemen alle risico’s weg. Alsof dat kan. Natuurlijk, met het opsporen van data en camera’s voorkom je aanslagen. Maar als je álles wil voorkomen, beknel je juist het leven. Dat heeft niets meer met veiligheid te maken, maar met de totale controle door de staat.’

 

3. ‘… Dit alles zal ik U geven als U voor mij neervalt en mij aanbidt ….’ 

‘De machtsparadox. De satan vraagt Jezus of Hij de macht over de wereld wil, zoals de technologie die ook lijkt te beloven. Totale beheersing. Maar dan Jezus’ antwoord: “Wat baat het als je de hele wereld wint maar schade aan je ziel lijdt?” De verleiding om alles te beheersen is er altijd geweest, maar nieuwe technologie maakt dit steeds meer mogelijk. Zo is er de belofte van het eeuwige leven, mogelijk gemaakt door nanotechnologie. Of het ooit kan, weet ik niet. Het houdt sowieso een keer op. Maar ik denk wel dat je aan zo’n belofte je ziel kunt verliezen. Mensen lijken tot goden te worden gemaakt, maar dat zijn ze niet. Want God mist niets, mensen blijven altijd iets missen.’

Aanpassing?

Tot zover dr. Sonneveld. Onvermijdelijk groeien we mee met onze tijd, maar wereldgelijkvormigheid is niet echt de bedoeling. Gij geheel anders, zegt Paulus. En Mozes geeft aan: je zult de meerderheid in het kwaad niet volgen. En Jezus zegt: waar je schat is, daar zal je hart zijn. Jezus zegt: Volg Mij. En als we Hem volgen voelen we dat ”gebruik maken van” iets anders is dan “je overleveren aan”. Wat mij ook opvalt in de tweede helft van de brieven in het Nieuwe Testament, dat er zoveel nadruk gelegd wordt op een zorgvuldige levenswijze en handelwijze, waarbij dienstbaarheid en hulpvaardigheid de boventoon voeren.

Nee, niet de grote mond vol commentaar en het wijzende vingertje staan centraal. Maar dat je eenvoudig doet, wat je hand vindt om te doen. En de voorbede voor elkaar en deze wereld – daar hadden de apostelen ook wat mee. Dat kon wel eens de eenvoud zijn van de kinderen Gods.

Ds. Wim Scheltens