Wat betekent geloven voor u…: Hij is het weer

Die vraag ‘wat betekent geloven voor u’ is aan de orde in het Nederlands Dagblad van 11 januari 2020. Die vraag is gesteld aan Rik Torfs, een Belgisch hoogleraar aan de KU Leuven, kerkjurist, voormalig christendemocratisch politicus, columnschrijver in Het Laatste Nieuws, romanschrijver en redacteur van een televisieserie over het Vaticaan. Hij is diep teleurgesteld over de misbruikschandalen in de kerk. Rik Torfs noemt zich heel religieus, maar is zeer gevoelig voor wat hij als ballast beschouwt. Hij heeft veel aandacht voor traditie, maar noemt dat niet conservatief.

Geloof, liefde, hoop: dat is ook geloven

In het gesprek komt de vraag aan de orde: Wat betekent geloven voor u?
En daar gaat het mij om.

Ik geef eerst door wat hij antwoordt. 


‘Dat wij in onze diepste dromen niet gaan worden ontgoocheld. Christus is voor mij de boodschap van hoop. Dat het onwaarschijnlijke, dat wij als nietige mensen gaan worden gered, toch gaat gebeuren. Dat geloof ik echt. De Franse filosoof Luc Ferry heeft eens gezegd: ik zou graag geloven, maar het is te mooi om waar te zijn. Maar, denk ik dan, waarom zou alleen het onaangename waar kunnen zijn? De Duitse filosoof Feuerbach meende dat niet God de mens schiep, maar de mens God. De mens wilde graag een God. Maar, zeg ik dan, het is toch niet zo, dat God niet kan bestaan omdat de mens graag wil dat Hij bestaat? Ik kan mij geen leven voorstellen zonder religie. Het klopt met hoe ik in het leven sta. Ik heb graag aandacht voor schoonheid, kunst, natuur, en ik hoop en heb het gevoel dat ik daarin een glimp van het transcendente zie.’

Hij vervolgt:
‘Ik hecht inderdaad weinig aan het instituut, al ben ik wel een regelmatig kerkganger. Ik ben heel religieus, maar ook heel gevoelig voor wat ik allemaal als ballast beschouw. Ik ben geen fan van bondieuserie, van kwezelarij. Ik ben ook niet van de strikte moraal. Ik hou er niet van als mensen zeggen: “U bent toch christen? Een christen zou dit gedaan hebben.” Hoe weet gij dat? Jezus verrast ons altijd.’

Humor helpt 


Geloof helpt, net als kunst en humor dat kunnen, om afstand te nemen, vindt Torfs. ‘Wanneer je in God gelooft, weet je dat je maar een voorbijganger bent, dat je vergeten zult worden. Humor en kunst helpen ook om even buiten het hier en nu te treden en een glimp op te vangen van wat misschien het absolute is, het ultieme. Ze geven een beter zicht op de werkelijkheid. Ik kan me niet voorstellen dat je diepgelovig bent en geen gevoel voor humor hebt. Het absolute dwingt ertoe te relativeren.’

Geloven is geen wiskundig zeker weten maar vertrouwen, hopen op. De onzekerheid die dat met zich meebrengt, koestert Torfs. ‘Jezus bevestigt ons niet in onze hang naar vooroordelen en zekerheid.’ Tegelijk weet hij dat er gelovigen zijn ‘die hun bestaan bouwen op letterlijke bijbelcitaten’. ‘Dat vind ik mooi, ook al is het niets voor mij. Ik heb meer sympathie voor deze gelovigen dan voor mensen die al hun geloof vestigen op de wetenschap, want zij gaan tenminste nog uit van een prachtig document dat de tijd trotseert, en ze vertrouwen zich toe aan iets wat groter is dan zijzelf.’

Tot zover de gedachten van Rik Torfs.

Ik heb hem even laten uitpraten over geloof. Het valt mij op, dat hij ook schoonheid met geloof verbindt. Schoonheid in de kunst laat zien waartoe een mens in staat is. Schoonheid in de natuur laat zien waar de Schepper toe in staat is.

Torfs onderscheidt mensen die al hun geloof baseren op de wetenschap en mensen die hun geloof bouwen op Bijbelteksten.

Dat je al je geloof bouwt op wetenschap, zou hem moeten aanspreken als professor, zou je denken. Maar juist deze professor weet wat de kwetsbaarheid is van wetenschap. Dat wetenschappelijke ontdekkingen overmoedig kan maken of wijsneuzig.

Kunst helpt de verwondering:  ‘Laat de kinderen tot mij komen’, schilderij (ca, 1628) van Rembrandt (1606 – 1669), privécollectie, nu te zien in de Lakenhal in Leiden (tot 9 februari 2020).

Geloof helpt net als kunst en humor om afstand te nemen. Je kijkt even vanaf een soort afstand naar je leven. Je ontdekt via een omweg wie je eigenlijk bent of mag zijn. We zien in het schilderij van Rembrandt al die verschillende kinderen, die bij Jezus mogen komen. Helemaal bovenin zie je een zelfportret van Rembrandt. Alsof hij zeggen wil: jij bent niet alleen toeschouwer op afstand, je mag erbij komen om zelf ook gezegend te worden. Leuk met de schoolkerkdienst van zondagmorgen a.s. voor de deur!

Torfs ziet de mens als voorbijganger, die in de vergetelheid zal raken, maar uiteindelijk uit die vergetelheid wordt gered door Hem, die ons niet vergeten wil.

Dat is geloven voor hem. Niet alles vast en zeker in hokjes gezet en dat is jouw zekerheidsbouwwerk. Nee, het is veel grilliger.

Soms wat meer en soms weer minder. 

De filosoof prof. C.A. van Peursen scheef jaren geleden een boekje over G.d (met de Joodse schrijfwijze van een punt in het midden om je te laten struikelen bij het te makkelijk uitspreken van het woord ‘God’. Het gaat mij om die titel van dat boekje: ‘Hij is het weer’. En dan is het verstandig om daarbij het geheim van het christelijk geloof te betrekken: het gaat altijd weer om een goede verhouding met God en met elkaar.

Daar is alles op gericht in de kerk, als het goed is. Niet of ik wel tot mijn recht kom, maar allereerst of de Here God in zijn grootheid wel tot zijn recht komt. En of de ander wel tot haar of zijn recht komt. 

Daarom is theologie geen torenflat van dogma’s en regels, maar één en al toerusting tot dienstbetoon aan goede verhoudingen. En zo is Hij het weer, zoals het altijd eigenlijk al geweest is: Ik heb jou bij je naam geroepen, en jij bent van Mij en Ik ben jouw God. Wat er ook gebeurt…

Ds. Wim Scheltens